Nền kinh tế Việt Nam đang vận hành giống một nền kinh tế trưởng thành hơn nhiều so với mức thu nhập hiện tại. Câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam cần được nhìn lại và tái định vị. Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn “tăng trưởng bắt kịp” sang một giai đoạn “tăng trưởng kỷ luật”, dựa trên năng suất, nơi niềm tin và khả năng tạo ra giá trị quan trọng hơn tốc độ.

Bài viết này dựa trên Báo cáo xu hướng tiêu dùng 2026 của Cimigo.

Những gì dữ liệu thực sự cho thấy

• Các hộ gia đình đang ưu tiên tiết kiệm, an toàn và khả năng chống chịu hơn là tiêu dùng phô trương.
• Quá trình chính thức hóa và số hóa giúp tăng năng suất, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng lo lắng.
• Tăng trưởng hàng hóa bán lẻ đang chững lại, trong khi dịch vụ và trải nghiệm tăng nhanh hơn.
• Mức độ tham gia tài chính tăng lên, kéo theo cả cơ hội lẫn sự nhạy cảm cao hơn.
• Già hóa dân số đã bắt đầu tái phân bổ nhu cầu, từ hàng hóa sang dịch vụ.

Vì sao điều này quan trọng với CEO

• Tăng trưởng chậm hơn hoặc “ít ồn ào” hơn không đồng nghĩa với suy yếu.
• Nền kinh tế đang chuyển từ “tăng trưởng bắt kịp” sang “tăng trưởng kỷ luật”.
• Niềm tin đã trở thành một biến số vĩ mô, tác động trực tiếp đến nhu cầu, đầu tư và hiệu quả chính sách.

Giai đoạn tăng trưởng đầy thách thức tiếp theo của Việt Nam đã bắt đầu, và nó sẽ ưu ái chiều sâu, sự tin cậy và cam kết dài hạn, thay vì tư duy cơ hội ngắn hạn.

Vì sao niềm tin chứ không phải thu nhập đang kìm hãm tăng trưởng của Việt Nam

Trong hơn một thập kỷ, câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam thường được mô tả là một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất châu Á. Tăng trưởng GDP mạnh, cơ cấu dân số thuận lợi, thu nhập hộ gia đình tăng và mức độ hội nhập toàn cầu ngày càng sâu đã củng cố kỳ vọng về tiêu dùng tăng tốc và đà tăng trưởng kinh tế bền vững. Theo các thước đo truyền thống, Việt Nam dường như đang đi đúng lộ trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

GDP bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 4.900 USD vào năm 2025, nhưng hành vi tiêu dùng ngày càng giống các nền kinh tế trưởng thành hơn nhiều.

Tuy nhiên, bên dưới các chỉ số bề nổi đó là một sự dịch chuyển âm thầm nhưng mang tính quyết định. Hành vi tiêu dùng của người Việt hiện nay không còn giống một nền kinh tế đang ở giai đoạn đầu tăng trưởng, mà giống một xã hội đang bước vào giai đoạn trưởng thành về kinh tế. Việc thắt chặt chi tiêu, tăng tiết kiệm, nâng cấp tiêu dùng một cách thận trọng và ưu tiên an toàn hơn khát vọng cho thấy Việt Nam đang ở một giai đoạn phát triển phức tạp hơn nhiều so với những gì thu nhập thể hiện.

Đây không phải là câu chuyện tăng trưởng bị chững lại. Đây là câu chuyện của kỳ vọng bị lệch pha.

Khoảng trống niềm tin của Việt Nam: Vì sao thu nhập tăng nhưng nhu cầu không bứt phá?

Thu nhập hộ gia đình tại Việt Nam đang tăng, tầng lớp trung lưu tiêu dùng đã chiếm đa số. Tuy nhiên, niềm tin tiêu dùng vẫn chưa quay lại mức trước năm 2019. Tâm lý người tiêu dùng còn dè dặt, tỷ lệ tiết kiệm tăng lên và chi tiêu tùy ý vẫn được cân nhắc kỹ lưỡng.

Tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình tăng từ khoảng 8,5% trước 2019 lên khoảng 10% vào năm 2025, bất chấp thu nhập tăng.

Sự lệch pha này thường bị xem là tạm thời hoặc mang tính chu kỳ. Thực tế, nó phản ánh một thay đổi mang tính cấu trúc trong cách các hộ gia đình nhìn nhận rủi ro. Di chứng COVID-19, biến động thu nhập, cùng chi phí y tế và giáo dục ngày càng nổi bật đã làm thay đổi căn bản cách ra quyết định. Tăng trưởng được nhìn thấy, nhưng chưa được tin tưởng.

Ở cấp độ vĩ mô, điều này rất quan trọng. Khi niềm tin không theo kịp thu nhập, cơ chế truyền dẫn từ tăng trưởng kinh tế sang nhu cầu nội địa bị suy yếu. Tiêu dùng không còn tự động tăng theo GDP; thay vào đó, các hộ gia đình ưu tiên tạo “vùng đệm” và khả năng chống chịu.

Thu nhập tăng mà thiếu niềm tin sẽ không thúc đẩy tiêu dùng mà chỉ trì hoãn nó.

Nền kinh tế Việt Nam không thiếu tăng trưởng thu nhập; thiếu sự an tâm về thu nhập mới là yếu tố kìm hãm.

Quá trình chính thức hóa kinh tế đang phát huy hiệu quả và đó là lý do tạo cảm giác bất an

Việc thúc đẩy số hóa, bán lẻ hiện đại, minh bạch tài chính và cải cách hành chính của Việt Nam là hợp lý về kinh tế và cần thiết về chiến lược. Khu vực phi chính thức từ lâu đã làm suy giảm năng suất, hiệu quả thu thuế và hiệu lực chính sách. Chính thức hóa giúp củng cố thể chế, cải thiện chất lượng dữ liệu và nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn.

Bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử hiện chiếm khoảng 44% doanh số bán lẻ; thanh toán số chiếm ưu thế, với ứng dụng ngân hàng được sử dụng trong khoảng 40% giao dịch gần đây.

Tuy nhiên, chính thức hóa cũng loại bỏ các “bộ giảm xóc” phi chính thức mà hộ gia đình từng dựa vào. Khi thu nhập trở nên dễ thấy hơn, giao dịch dễ truy vết hơn và tuân thủ chặt chẽ hơn, áp lực tài chính trở nên rõ ràng hơn, ngay cả khi thu nhập tăng.

Đây là một nghịch lý: Các cải cách giúp nền kinh tế khỏe mạnh hơn về dài hạn có thể làm suy giảm niềm tin trong ngắn hạn nếu thiếu các mạng lưới an sinh và khả năng dự đoán thu nhập. Hành vi thận trọng, tiết kiệm cao và nhạy cảm với tín hiệu chính sách không phải là chống lại tiến bộ, mà là sự thích nghi hợp lý.

Qua đó cho thấy câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam đang trải nghiệm những đánh đổi chính trị và kinh tế của thành công sớm hơn dự kiến.

Từ tăng trưởng sang an toàn: Việt Nam đã “bỏ qua” một giai đoạn

Ở nhiều nền kinh tế, sự chuyển dịch từ tiêu dùng mang tính khát vọng sang hành vi ưu tiên an toàn chỉ diễn ra ở mức thu nhập cao hơn nhiều. Việt Nam đang trải qua sự thay đổi này sớm hơn đáng kể.

Các hộ gia đình Việt Nam đang ưu tiên tiết kiệm, minh bạch thu nhập và dự phòng tài chính hơn là nâng cấp tiêu dùng. Đây là một hành vi thường chỉ thấy ở các nền kinh tế có thu nhập cao.

Các hộ gia đình không còn ưu tiên tiêu dùng phô trương. Thay vào đó, họ củng cố tiết kiệm, trì hoãn các khoản mua lớn và tiếp cận tín dụng thận trọng hơn. Mức độ tham gia tài chính tăng, nhưng khả năng chấp nhận rủi ro lại giảm.

Điều này làm thay đổi hình dạng của nhu cầu. Tăng trưởng không biến mất, mà dịch chuyển. Nền kinh tế trở nên ít hưng phấn hơn, chọn lọc hơn và nhạy cảm hơn với cú sốc. Đây không phải là trì trệ mà là tăng trưởng được quản trị rủi ro.

Việt Nam không thất bại trong việc trở thành nền kinh tế tiêu dùng. Việt Nam đang trở nên thận trọng hơn.

Những dịch chuyển cấu trúc trong nhu cầu tiêu dùng và bán lẻ tại Việt Nam

Nhu cầu bán lẻ chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Chi tiêu tiêu dùng đang dịch chuyển mang tính cấu trúc sang dịch vụ và trải nghiệm, sớm hơn những gì các mô hình thu nhập dự đoán.

Tăng trưởng sản lượng hàng hóa bán lẻ đã chững lại, trong khi dịch vụ và trải nghiệm tăng trưởng hai chữ số. Bán lẻ hàng hóa và dịch vụ chiếm khoảng 60% GDP, nhưng hàng hóa không còn là động lực tăng trưởng chính.

Tăng trưởng tiêu dùng tại Việt Nam đang dịch chuyển một cách căn bản sang dịch vụ và trải nghiệm. Du lịch, giải trí, y tế, giáo dục và các nhóm chi tiêu dựa trên trải nghiệm đang hút phần chi tiêu tăng thêm của hộ gia đình sớm hơn những gì các mô hình thu nhập dự đoán. Khối lượng hàng hóa bán lẻ từng là thước đo quen thuộc của sức mua nhưng giờ đây không còn đủ để phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.

Sự phân mảnh bán lẻ tại Việt Nam không phải là ma sát mà là trạng thái cân bằng mới

Hệ sinh thái bán lẻ và phân phối của Việt Nam hiện được chia giữa kênh truyền thống (56%) và kênh hiện đại & số (44%). Thương mại điện tử, livestream, bán lẻ hiện đại và các nền tảng đã thay đổi căn bản cách nhu cầu được tạo ra và khai thác.

Tỷ trọng bán lẻ hiện đại tăng từ khoảng 15% năm 2005 lên ~32% năm 2025; thương mại điện tử chiếm ~12% doanh số hàng hóa bán lẻ.

Sự phân mảnh này thường bị xem là kém hiệu quả hoặc tạm thời. Thực tế, nó đang trở thành đặc điểm cấu trúc của nền kinh tế. Nó làm suy yếu quyền lực giá, gia tăng cạnh tranh bằng khuyến mãi và thay đổi cách lạm phát cũng như tăng trưởng lan truyền trong hệ thống.

Ở cấp độ vĩ mô, sự phân mảnh này làm giảm cả hưng phấn lẫn rủi ro hệ thống. Câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam trở nên phân tán hơn, khó đoán hơn, nhưng cũng bền bỉ hơn.

Sự phát triển tài chính sâu hơn: Cơ hội đi kèm mong manh

Các hộ gia đình Việt Nam đang tham gia vào hệ thống tài chính ở quy mô chưa từng có. Tín dụng, chứng khoán, mua trước trả sau (BNPL) và dịch vụ tài chính số đã trở nên phổ biến. Điều này mở rộng cơ hội, cải thiện phân bổ vốn và hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.

Tài chính tiêu dùng đạt khoảng 113 tỷ USD năm 2024 (~26% GDP, ~58% doanh số hàng hóa bán lẻ). Mua trước trả sau (BNPL) tăng ~26%/năm, gần 3 tỷ USD. Số tài khoản chứng khoán nội địa tăng ~29% chỉ trong một năm.

Tuy nhiên, việc tham gia tài chính sâu hơn cũng đồng nghĩa với rủi ro cao hơn. Khi ngân sách của các hộ gia đình gắn chặt hơn với các sản phẩm tài chính, họ trở nên nhạy cảm hơn với biến động tài sản, lãi suất và các tín hiệu chính sách. Những cú sốc về niềm tin vì thế lan truyền nhanh hơn và rộng hơn trong toàn nền kinh tế.

Câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam ngày càng nhạy cảm hơn với niềm tin và kỳ vọng – nơi tăng trưởng phụ thuộc không chỉ vào nền tảng, mà còn vào uy tín, truyền thông và niềm tin thể chế.

Già hóa dân số đã bắt đầu siết chặt tiêu dùng

Dù lợi thế dân số của Việt Nam vẫn còn, già hóa không còn là câu chuyện xa vời. Nó đã và đang tái phân bổ nhu cầu từ hàng hóa sang y tế, dịch vụ và tiện ích.

Dân số trên 50 tuổi tăng từ ~18% năm 2010 lên ~28% năm 2026 và là nhóm tăng nhanh nhất trong thời gian tới.

Điều này làm giảm tốc độ tăng trưởng tiêu dùng nhìn thấy được. Điều này dẫn tới một thực tế không mấy dễ chịu: Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào dân số trẻ để tăng trưởng, mà phải dựa vào năng suất sớm hơn dự tính. Không phải Việt Nam hết dư địa tăng trưởng, mà là tăng trưởng giờ phải đến từ cách làm khác.

Giai đoạn tăng trưởng kỷ luật tiếp theo của Việt Nam đã bắt đầu

Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam sẽ bị giới hạn ít hơn bởi thu nhập, và nhiều hơn bởi niềm tin, năng suất và uy tín thể chế.

Những gì chúng ta đang chứng kiến không phải là do dự, mà là sự trưởng thành. Không phải kém hiệu quả, mà là tái hiệu chỉnh. Niềm tin, năng suất và chiều sâu thể chế giờ đây quan trọng hơn tốc độ.

Đối với nhà hoạch định chính sách, điều này đòi hỏi sắp xếp cải cách sao cho vừa nâng hiệu quả vừa bảo vệ niềm tin. Với lãnh đạo doanh nghiệp, điều đó đồng nghĩa từ bỏ các giả định tăng trưởng đơn giản để chuyển sang chính xác, phù hợp và đáng tin cậy. Với nhà đầu tư, giai đoạn tiếp theo của câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam sẽ thưởng cho chiều sâu hơn là độ phủ.

Việt Nam không mất động lực. Việt Nam đã bước vào một giai đoạn phát triển đòi hỏi nhiều hơn, nơi tăng trưởng phải được kiếm được bằng năng suất, giá trị và niềm tin, thay vì chỉ dựa vào quy mô và nhân khẩu học.

Những ai vẫn xem Việt Nam như một câu chuyện “bắt kịp” đơn giản sẽ đánh giá sai rủi ro, phân bổ vốn sai và hiểu sai cơ hội. Những ai sớm nhận ra sự “trưởng thành” và “kỷ luật” này sẽ ở vị thế tốt nhất cho chặng đường tiếp theo.

Bạn có thể truy cập AskCimigo để khám phá báo cáo và đặt câu hỏi trực tiếp với trợ lý AI của chúng tôi.

Từ cân nhắc đến nắm bắt thị trường chỉ trong vài giây

Truy cập ngay dữ liệu người tiêu dùng, xu hướng thị trường và các số liệu cạnh tranh được tổng hợp trên toàn Việt Nam.

Khám phá ngay Xem bản demo Xem bản demo

Được hơn 500 thương hiệu tin dùng

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc yêu cầu nào, vui lòng liên hệ qua ask@cimigo.com.