Việt Nam đang tăng tốc trên hành trình trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Thập kỷ tới sẽ quyết định liệu Việt Nam có thể chuyển đổi từ tăng trưởng dựa vào đà quán tính sang phát triển dựa trên năng suất hay không.

Bài viết này dựa trên Báo cáo xu hướng tiêu dùng 2026 của Cimigo.

Con đường trở thành quốc gia thu nhập cao: Điều gì đang thúc đẩy và điều gì đang kìm hãm? Hành trình trở thành quốc gia thu nhập cao phụ thuộc vào hai lực lượng: Những yếu tố đang tạo đà và những rào cản đang hình thành.

Những yếu tố đang tạo đà:

• Tăng trưởng mạnh mẽ GDP trung bình trên 6% trong suốt một thập kỷ.
• Hội nhập sâu vào thương mại và sản xuất toàn cầu.
• Thu nhập hộ gia đình tăng và tầng lớp trung lưu mở rộng.
• Định hướng chính sách phù hợp với cải cách và nâng cao năng suất.

Những yếu tố đang kìm hãm:

• Lợi thế dân số vàng suy giảm; già hóa tăng nhanh sau giữa thập niên 2030.
• Tăng trưởng xuất khẩu bị giới hạn bởi khả năng giữ lại giá trị trong nước thấp.
• Cầu nội địa thận trọng do niềm tin suy yếu, không phải do thiếu thu nhập.
• Năng suất, chứ không phải quy mô, mới là biến số quyết định.

Việt Nam vẫn hấp dẫn, nhưng thực thi ngày càng khó hơn. Vị thế quốc gia thu nhập cao sẽ được quyết định bởi năng suất, khả năng giữ lại giá trị và niềm tin, chứ không chỉ bởi tốc độ tăng trưởng.

Thách thức không còn là khát vọng, mà là thực thi

Mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 không còn là tầm nhìn xa vời. Đây là một bài toán chiến lược có thời hạn cụ thể và sẽ được quyết định trong thập kỷ tới.

Việc nâng GDP bình quân đầu người từ khoảng 4.900 USD hiện nay lên khoảng 14.000 USD vào năm 2045 không chỉ đòi hỏi tăng trưởng liên tục, mà còn đòi hỏi thay đổi căn bản cách tạo ra, giữ lại và phân bổ giá trị trong nền kinh tế.

Việt Nam đạt trung bình khoảng 6,1% tăng trưởng GDP trong thập kỷ qua. Duy trì tốc độ này khi nền kinh tế đã mở rộng quy mô sẽ khó hơn rất nhiều so với khi ở mức nền thấp.

Câu hỏi không còn là Việt Nam có thể tăng trưởng hay không, mà là liệu Việt Nam có thể chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất và niềm tin trước khi các lợi thế cấu trúc suy giảm.

Việt Nam có vị thế xuất phát thuận lợi, nhưng thời gian là hữu hạn

Việt Nam bước vào chặng đua 2045 với nền tảng và động lực rõ ràng. So với nhiều quốc gia ở cùng mức thu nhập, Việt Nam đang ở vị trí tốt hơn. Tuy nhiên, thời gian không còn nhiều và áp lực đang dần tăng lên.

Lợi thế dân số và thách thức trở thành quốc gia thu nhập cao của Việt Nam

Cơ cấu dân số hiện nay vẫn là một lợi thế lớn của Việt Nam. Năm 2025, nhóm dân số trong độ tuổi lao động chiếm khoảng 62% tổng dân số; tỷ lệ tham gia lao động ở mức cao và tỷ lệ phụ thuộc thuộc nhóm thấp nhất châu Á. Đáng chú ý, tỷ lệ phụ nữ tham gia lao động (khoảng 88% trong nhóm 20-64 tuổi) vượt trội so với mặt bằng khu vực, qua đó góp phần đáng kể vào thu nhập hộ gia đình.

Tỷ lệ phụ thuộc thấp đang tạo ra cú hích thực chất cho GDP hiện tại, nhưng lợi thế này sẽ đạt đỉnh trước cuối thập niên 2030.

Sau năm 2036, quá trình già hóa dân số sẽ diễn ra nhanh hơn. Khi nhóm trên 50 tuổi tăng mạnh, cấu trúc dân số sẽ dần chuyển từ động lực thúc đẩy tăng trưởng sang yếu tố kìm hãm tăng trưởng. Điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam có ít thời gian hơn so với những gì các con số dân số tổng thể có thể gợi ý.

Thành tích tăng trưởng đã được chứng minh của Việt Nam sẽ khó duy trì khi quy mô ngày càng lớn

Việt Nam đã xây dựng được uy tín vững chắc về tăng trưởng. Trong 10 năm qua, GDP tăng trung bình hơn 6% mỗi năm, đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng ổn định và nổi bật nhất châu Á. Đến năm 2025, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 4.900 USD, phản ánh cả mức thu nhập được cải thiện lẫn quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng.

Tăng trưởng cao khi thu nhập thấp là ấn tượng. Duy trì tăng trưởng khi quy mô lớn hơn là bài kiểm tra hoàn toàn khác.

Khi một nền kinh tế trở nên lớn hơn và phức tạp hơn, việc duy trì đà tăng trưởng đòi hỏi mức độ điều hành ngày càng chính xác. Quy mô không chỉ khuếch đại cơ hội mà còn phóng đại cả những điểm kém hiệu quả.

Sản xuất, thương mại và hành trình trở thành quốc gia thu nhập cao của Việt Nam

Sản xuất và xuất khẩu đã đưa Việt Nam đi rất xa, nhưng với cấu trúc hiện tại, chúng sẽ không đủ để đưa Việt Nam cán đích quốc gia thu nhập cao.

Hội nhập và mức độ nâng cấp

Sản xuất hiện chiếm khoảng 24% GDP, được thúc đẩy bởi dòng vốn FDI lớn, xuất khẩu tăng trưởng mạnh và mức độ hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu. Việt Nam đã ký 16 hiệp định thương mại tự do; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tương đương khoảng 207% GDP. Năm 2025, tăng trưởng xuất khẩu đạt khoảng 17%.

Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bài toán “giữ lại giá trị”

Tuy nhiên, phía sau quy mô ấn tượng đó là một ràng buộc mang tính cấu trúc.

Khoảng 77% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Các sản phẩm công nghệ cao hiện chiếm khoảng 40% tổng xuất khẩu, nhưng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong nhóm này chỉ vào khoảng 16%. Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng phần giá trị kinh tế thực sự giữ lại trong nước vẫn còn hạn chế.

Tăng sản lượng xuất khẩu không đồng nghĩa với đạt được thu nhập cao. Khả năng giữ lại giá trị mới là yếu tố quyết định.

Nếu không có bước nhảy vọt về kỹ năng lao động, mức độ ứng dụng công nghệ và sự gắn kết giữa doanh nghiệp nội địa với chuỗi cung ứng, tăng trưởng dựa vào xuất khẩu sẽ dần đối mặt với quy luật lợi suất giảm dần.

Thu nhập tăng nhưng cầu nội địa còn thận trọng

Nếu Việt Nam muốn đạt được vị thế quốc gia thu nhập cao, thì về dài hạn, nhu cầu trong nước phải trở thành một trụ cột tăng trưởng đáng tin cậy. Tuy nhiên, hiện tại, động lực này vẫn còn bị giới hạn.

Mức sống cải thiện là có thật

Thu nhập và mức độ khá giả của các hộ gia đình đã tăng đáng kể. Khoảng 59% hộ gia đình hiện được xếp vào nhóm người tiêu dùng ABCD. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đạt khoảng 270 tỷ USD, tương đương gần 60% GDP. Tỷ lệ sở hữu tài sản, mức độ tiếp cận tài chính và chất lượng sống đô thị đều được cải thiện rõ rệt.

Niềm tin là rào cản lớn nhất

Dù thu nhập tăng, tăng trưởng tiêu dùng vẫn diễn ra thận trọng.

Tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình ước tính đã tăng từ khoảng 8,5% trước năm 2019 lên khoảng 10% vào năm 2025, ngay cả khi thu nhập cao hơn.

Tâm lý người tiêu dùng vẫn chưa quay lại mức trước 2019. Những hệ lụy từ COVID-19, biến động thu nhập, chi phí y tế và giáo dục gia tăng, cùng quá trình chính thức hóa nền kinh tế diễn ra nhanh chóng đã thay đổi hành vi của các hộ gia đình. Chi tiêu trở nên cân nhắc hơn, các quyết định nâng cấp bị trì hoãn và việc xây dựng “vùng đệm tài chính” được ưu tiên.

Nhu cầu nội địa không thể trở thành động lực tăng trưởng nếu các hộ gia đình không tin tưởng vào sự bền vững của thu nhập trong tương lai.

Kinh tế số và du lịch: Đã đạt quy mô, nhưng muốn tăng trưởng cao hơn phải nâng cấp chất lượng

Hai lĩnh vực thường được nhắc đến như động lực cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam là kinh tế số và du lịch. Cả hai đều đã đạt quy mô đáng kể. Tuy nhiên, nếu không có bước nâng cấp về chất lượng, chúng chưa chắc có thể đưa Việt Nam tiến tới nhóm quốc gia thu nhập cao.

Kinh tế số Việt Nam

Năm 2025, quy mô kinh tế số của Việt Nam đạt khoảng 39 tỷ USD, tương đương gần 8,7% GDP. Số người dùng internet vượt 78 triệu, và tỷ lệ sử dụng smartphone trong nhóm trưởng thành gần như phổ thông.

Giai đoạn tiếp theo không chỉ là tăng người dùng, mà là tạo ra giá trị thuộc về doanh nghiệp Việt Nam:
– Gia tăng khả năng tạo giá trị nội địa
– Nâng độ sâu trong kiếm tiền (monetisation)
– Cải thiện khả năng tiếp cận vốn
– Hình thành các nền tảng nội địa đủ mạnh để giữ lại phần giá trị kinh tế trong nước

Du lịch Việt Nam tăng trưởng mạnh

Ngành du lịch đang phục hồi và phát triển tích cực. Năm 2025, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng khoảng 20%, trong khi du lịch nội địa tăng khoảng 25%.

Mức chi tiêu trung bình mỗi chuyến du lịch nội địa khoảng 9,7 triệu đồng (tương đương 380 USD).

Tuy nhiên, chỉ tăng về số lượng khách sẽ không đủ để đưa du lịch trở thành ngành đóng góp ở mức “thu nhập cao”. Chất lượng điểm đến, kỷ luật trong phát triển hạ tầng và mức chi tiêu trên mỗi du khách giờ đây quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ chạy theo con số tăng trưởng.

Vì sao năng suất là yếu tố quyết định trong hành trình trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045?

Đây chính là thách thức then chốt trên con đường đến 2045.

Tỷ lệ dân số trên 50 tuổi đã tăng từ khoảng 18% năm 2010 lên gần 28% vào năm 2026 và hiện là nhóm tuổi tăng nhanh nhất.

Khi quá trình già hóa tăng tốc, tăng trưởng dựa vào lực lượng lao động sẽ chậm lại về mặt cấu trúc. Để duy trì tiến trình hướng tới vị thế quốc gia thu nhập cao, Việt Nam cần mức tăng năng suất bền vững khoảng 4% mỗi năm chứ không chỉ những cải thiện hiệu quả mang tính ngắn hạn.

Nâng cao năng suất khó hơn nhiều so với tăng trưởng đơn thuần. Và chính vì vậy, nó mang tính quyết định.

Điều này đòi hỏi những thay đổi lớn: nâng cấp kỹ năng lao động, lan tỏa công nghệ, cải thiện hiệu quả ở cấp doanh nghiệp và tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với hệ sinh thái nhà cung ứng trong nước.

Tín hiệu chính sách của Việt Nam: Định hướng rõ ràng, biên độ sai sót thu hẹp

Chương trình cải cách hiện nay của Việt Nam nhìn chung đi đúng hướng để giải bài toán năng suất. Việc tái cơ cấu bộ máy nhà nước, nâng vai trò khu vực tư nhân, cải cách doanh nghiệp nhà nước, mở rộng cơ sở thuế, thúc đẩy định danh số, nâng hạng thị trường vốn và duy trì đầu tư hạ tầng ở mức khoảng 7% GDP. Tất cả đều cho thấy một hướng đi rõ ràng.

Việt Nam đặt mục tiêu được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi sớm nhất vào năm 2026, tùy theo đánh giá.

Vấn đề không nằm ở chủ trương, mà nằm ở cách triển khai và thứ tự thực hiện. Khi nền kinh tế ngày càng chính thức hóa và minh bạch hơn, niềm tin thị trường cũng trở nên nhạy cảm hơn với các quyết định chính sách. Một sai sót nhỏ giờ đây có thể lan nhanh và tạo tác động rộng hơn nhiều so với trước.

Hành trình trở thành quốc gia thu nhập cao: Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng nhiều thách thức hơn

Việt Nam vẫn là một trong những cơ hội dài hạn hấp dẫn nhất châu Á, nhưng không còn là thị trường “dễ tiếp cận” như trước.

Niềm tin, năng suất và khả năng giữ lại giá trị giờ quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng đơn thuần.

Với lãnh đạo doanh nghiệp, những chiến lược nội địa hóa hời hợt sẽ không còn hiệu quả. Đối với nhà đầu tư, cần chấp nhận biến động song hành cùng niềm tin dài hạn. Với nhà hoạch định chính sách, bài toán trung tâm hiện nay là vừa bảo vệ niềm tin, vừa kiên định thực thi cải cách.

Hành trình đến 2045 sẽ được quyết định trong thập niên 2030

Mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao của Việt Nam là có cơ sở. Động lực hiện tại là có thật. Nhưng dư địa sai sót đang ngày càng thu hẹp. Thành công sẽ phụ thuộc ít hơn vào việc Việt Nam tăng trưởng nhanh đến đâu, và nhiều hơn vào việc tăng trưởng đó có được chuyển hóa hiệu quả thành năng suất, niềm tin và giá trị giữ lại trong nước hay không.

Bạn có thể truy cập AskCimigo để khám phá báo cáo và đặt câu hỏi trực tiếp với trợ lý AI của chúng tôi.

Từ cân nhắc đến nắm bắt thị trường chỉ trong vài giây

Truy cập ngay dữ liệu người tiêu dùng, xu hướng thị trường và các số liệu cạnh tranh được tổng hợp trên toàn Việt Nam.

Khám phá ngay Xem bản demo Xem bản demo

Được hơn 500 thương hiệu tin dùng

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc yêu cầu nào, vui lòng liên hệ qua ask@cimigo.com.